Bilimsel Makalede Tartışma Bölümü Nasıl Yazılır?

Tartışma Bölümü Ne Yapmalıdır?

Okuyucu bu bölümü tamamladığında şu soruların yanıtını görebilmelidir:

• Araştırmanın öne çıkan bulguları nelerdir?
• Bu bulgular ne anlama gelmektedir?
• Önceki çalışmalarla hangi yönlerden uyumludur veya farklıdır?
• Benzerlik ve farklılıkların olası nedenleri nelerdir?
• Bulgular teori, uygulama, politika veya gelecek araştırmalar açısından ne ifade etmektedir?
• Çalışmanın hangi sınırlılıkları dikkate alınmalıdır?

Tartışmaya Nasıl Başlanmalıdır?

İlk paragrafta çalışmanın en önemli sonucu kısa ve seçici biçimde hatırlatılabilir. Bulgular bölümündeki bütün sayısal değerleri yeniden yazmak gerekli değildir.

Örnek: Bu araştırmada X değişkeninin Y üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür.

1. Bulguyu Yorumlayın

Her önemli bulgu için yalnızca ne bulunduğunu değil, bu sonucun araştırma problemi açısından ne ifade ettiğini açıklayın. “Anlamlı ilişki bulundu” demek tek başına bir tartışma oluşturmaz.

2. Bulguları Literatürle Karşılaştırın

Önceki çalışmalarla karşılaştırma yaparken yalnızca “uyumludur” ya da “farklıdır” demek yerine, bunun neden böyle olabileceğini tartışın.

Örneklem, yöntem, bağlam, ölçüm araçları, kültürel özellikler ve araştırmanın yürütüldüğü dönem bu farklılıkları açıklamada dikkate alınabilir.

Bulgu → Literatürle karşılaştırma → Benzerlik / farklılık → Olası açıklama → Bilimsel anlam

3. Benzer Sonuçların Katkısını Gösterin

Bir bulgu önceki araştırmalarla uyumluysa, bu uyumun çalışmayı neden yine de değerli kıldığını belirtin. Aynı ilişki farklı bir örneklemde, ülkede, yöntemde veya yeni bir değişkenle gösterilmiş olabilir.

4. Çelişkili Bulguları Dikkatle Tartışın

Önceki araştırmalarla uyuşmayan sonuçlar bilimsel açıdan değerlidir. Olası açıklamalar yöntemsel, örnekleme ilişkin, kültürel, dönemsel, kuramsal veya ölçüme ilişkin olabilir. Kanıt bulunmadan kesin nedenler ileri sürmek yerine, olası açıklamalar ihtiyatlı bir dille sunulmalıdır.

5. Beklenmeyen Bulguları Ele Alın

Hipotezlerle uyuşmayan veya beklenmedik sonuçlar göz ardı edilmemelidir. Bu tür bulgular, mevcut açıklamaların, ölçümlerin veya araştırma bağlamının yeniden değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

6. Kuramsal Katkıyı Açıklayın

Araştırma bir teori, model veya kavramsal çerçeveyle ilişkiliyse, bulguların bu yapıyı nasıl desteklediği, genişlettiği, sınırlandırdığı veya sorguladığı açıkça belirtilmelidir. “Literatüre katkı sağlamaktadır” gibi genel ifadeler yerine katkının nerede ortaya çıktığı gösterilmelidir.

7. Uygulamaya Dönük Katkıyı Açıklayın

Sonuçların uygulama açısından anlamı varsa, bunun kimler için ve hangi koşullarda önemli olduğu belirtilmelidir. Sağlık, eğitim, sosyal hizmet, mühendislik, yönetim, politika, teknoloji veya başka bir alana yönelik öneriler yalnızca bulguların desteklediği sınırlar içinde verilmelidir.

8. Bulguları Aşırı Yorumlamayın

Araştırma tasarımı hangi tür çıkarımlara izin veriyorsa tartışma o sınırlar içinde kalmalıdır.

Örneğin kesitsel bir araştırmada iki değişken arasında ilişki bulunması nedensellik göstermez. Benzer biçimde, sınırlı bir örneklemden elde edilen sonuçlar daha geniş gruplara genellenirken dikkatli olunmalıdır.

9. Sınırlılıkları Açıklayın

Sınırlılıkların belirtilmesi çalışmayı zayıflatmaz; okuyucunun sonuçları doğru çerçevede değerlendirmesine yardımcı olur.

• Araştırma tasarımı
• Örneklem büyüklüğü veya örnekleme yöntemi
• Tek merkez veya tek bölgeyle sınırlı veri
• Öz bildirim araçları
• Ölçüm araçlarının özellikleri
• Eksik veri
• Zaman kısıtları
• Kontrol edilemeyen değişkenler
• Genellenebilirlik

Sınırlılıkları sıralamakla yetinmeyin; mümkün olduğunda bunların sonuçların yorumlanmasını nasıl etkileyebileceğini de belirtin.

10. Gelecek Araştırmalara Yön Verin

“Daha fazla araştırma yapılmalıdır” gibi genel ifadeler yerine hangi grubun, değişkenin, yöntemin veya tasarımın incelenmesi gerektiğini açıkça belirtin.

Araştırma Türüne Göre Tartışma

Nicel Araştırmalarda

Analiz sonuçları araştırma soruları ve hipotezlerle ilişkilendirilerek yorumlanmalı; ilişkinin veya etkinin yönü, büyüklüğü ve bilimsel anlamı dikkate alınmalıdır. Tartışma yalnızca p değerleri üzerinden yürütülmemelidir.

Nitel Araştırmalarda

Ortaya çıkan tema ve anlam örüntüleri literatür, kuramsal çerçeve ve araştırma bağlamıyla ilişkilendirilmelidir. Tartışma, katılımcı alıntılarının yeniden sıralandığı bir bölüme dönüşmemelidir.

Sistematik Derlemelerde

Dahil edilen çalışmaların genel eğilimleri, sonuçlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar, kanıtların gücü ve literatürde kalan boşluklar tartışılmalıdır. Kalite veya yanlılık riski değerlendirmeleri de yorumlamaya dahil edilmelidir.

Tartışma ile Sonuç Arasındaki Fark Nedir?

Tartışma, bulguların ayrıntılı biçimde anlamlandırıldığı ve literatürle ilişkilendirildiği bölümdür.

Sonuç ise araştırmadan çıkarılabilecek ana mesajı daha kısa ve doğrudan biçimde sunar. Sonuç bölümü, Tartışmanın kısaltılmış bir kopyası olmamalıdır.

Tartışma Bölümünde Sık Yapılan Hatalar

• Bulgular bölümünü yeniden yazmak
• Her bulgu için yalnızca “literatürle uyumludur” demek
• Benzerlik ve farklılıkların nedenlerini tartışmamak
• Çalışmayla ilgisi olmayan çok sayıda kaynağa yer vermek
• Desteklenmeyen nedensel çıkarımlar yapmak
• İstatistiksel anlamlılığı bilimsel önemle eşitlemek
• Beklenmeyen veya anlamsız sonuçları görmezden gelmek
• Sınırlılıkları hiç belirtmemek
• Gerçekçi olmayan uygulama önerileri sunmak
• Yeni bulguları ilk kez Tartışma bölümünde vermek

Tartışma Paragrafı İçin Kullanılabilecek Akış

Bir bulguyu tartışırken şu sıra yararlı olabilir:

Bulgu → Anlamı → Literatürle karşılaştırma → Olası açıklama → Bilimsel / uygulamalı katkı

Bu sıra her paragrafta mekanik biçimde tekrarlanmak zorunda değildir; amaç tartışmanın yalnızca kaynak sıralamasına dönüşmesini önlemektir.

Göndermeden Önce Kontrol Edin

• En önemli bulgular tartışılmış mı?
• Bulguların anlamı açık biçimde açıklanmış mı?
• İlgili literatürle gerçek bir karşılaştırma yapılmış mı?
• Benzerlik ve farklılıkların olası nedenleri değerlendirilmiş mi?
• Çalışmanın özgün katkısı açık mı?
• Sonuçların izin verdiğinden daha güçlü iddialar var mı?
• Sınırlılıklar dürüst ve dengeli biçimde açıklanmış mı?
• Gelecek araştırma önerileri somut mu?
• Tartışmada daha önce raporlanmamış yeni bulgular var mı?