Bilimsel Makalede Kaynak Gösterme ve Kaynakça Yazımı

Kaynak gösterme, bilimsel bir çalışmada kullanılan düşünce, veri, yöntem, bulgu ve yayınların hangi kaynaklara dayandığını açık biçimde göstermeyi sağlar. Doğru atıf kullanımı, akademik şeffaflığın ve araştırma bütünlüğünün temel unsurlarından biridir.

Kaynakça ise makalede atıf yapılan çalışmaların bibliyografik bilgilerinin belirli bir sistem içinde sunulduğu bölümdür. Kullanılan kaynak gösterme sistemi disiplinler arasında farklılık gösterebilir.

SAER Journal Hangi Kaynak Gösterme Sistemlerini Kabul Eder?

SAER Journal multidisipliner bir dergi olduğundan bütün bilim alanlarına tek bir kaynak gösterme sistemi dayatmaz.

Yazarlar, kendi disiplinlerinde uluslararası olarak kabul gören bir atıf sistemini kullanabilir. Seçilen sistemin makalenin tamamında doğru ve tutarlı biçimde uygulanması gerekir.

Yaygın kaynak gösterme sistemleri arasında:

APA 7 – sosyal bilimler, eğitim, psikoloji ve ilişkili alanlarda yaygın olarak kullanılır.
Vancouver – tıp, sağlık bilimleri ve biyomedikal alanlarda yaygın olarak kullanılır.
IEEE – mühendislik, bilgisayar bilimleri ve teknoloji alanlarında yaygın olarak kullanılır.
Chicago – tarih, beşeri bilimler ve bazı sosyal bilim alanlarında kullanılabilir.

Çalışmanın alanında yerleşik başka bir uluslararası kaynak gösterme sistemi bulunması halinde bu sistem de tutarlı biçimde kullanılabilir.

Metin İçi Atıf Nedir?

Metin içi atıf, başka bir kaynaktan yararlanılan bilgi veya düşüncenin makale içerisinde hangi esere dayandığını gösterir.

Atıf biçimi seçilen kaynak gösterme sistemine göre değişir.

Örneğin yazar-tarih sistemlerinde:

(Yılmaz, 2025)

Numaralı kaynak sistemlerinde ise:

[1] veya ilgili sistemin kullandığı numaralandırma biçimi kullanılabilir.

Hangi Durumlarda Kaynak Gösterilmelidir?

Yazarın kendi özgün düşüncesi, analizi veya araştırma bulgusu olmayan ve başka bir çalışmadan alınan bilimsel bilgi için uygun atıf verilmelidir.

Kaynak gösterilmesi gereken durumlara örnek olarak:

Başka bir araştırmanın bulgusunun aktarılması
Bir kuram veya modelin açıklanması
Başka bir yazara ait görüş veya yorumun kullanılması
İstatistiksel veya kurumsal verilerin aktarılması
Bir ölçek, yöntem veya ölçüm aracının kullanılması
Doğrudan alıntı yapılması
Başka bir kaynaktan tablo, şekil veya görsel uyarlanması

Doğrudan Alıntı Nasıl Yapılır?

Bir kaynaktaki ifade değiştirilmeden kullanılıyorsa doğrudan alıntı söz konusudur. Doğrudan alıntılar seçilen kaynak gösterme sisteminin kurallarına uygun biçimde gösterilmeli ve gerekli olduğunda sayfa numarası verilmelidir.

Bilimsel makalelerde uzun doğrudan alıntılar yerine, kaynağın anlamını doğru biçimde aktararak özgün akademik anlatım kullanılması genellikle daha uygundur.

Parafraz Yapıldığında Kaynak Göstermek Gerekir mi?

Evet. Başka bir çalışmadaki düşüncenin farklı kelimelerle yeniden ifade edilmesi, kaynak gösterme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Parafraz, yalnızca kelimelerin değiştirilmesi anlamına gelmez. Kaynağın anlamı doğru biçimde kavranmalı ve yazarın kendi akademik anlatımıyla yeniden ifade edilmelidir.

Kaynakça ile Metin İçi Atıflar Uyumlu Olmalıdır

Makalede kullanılan her metin içi atıf kaynakçada karşılık bulmalı, kaynakçada yer alan her çalışma da makale içerisinde uygun bir noktada atıf almalıdır.

Gönderimden önce metin içi atıflar ile kaynakça listesinin karşılıklı olarak kontrol edilmesi önerilir.

Dergi Makalesi Kaynakçada Nasıl Gösterilir?

Bir dergi makalesinin kaynakça kaydı genellikle aşağıdaki temel bilgileri içerir:

Yazar veya yazarlar
Yayın yılı
Makale başlığı
Dergi adı
Cilt ve sayı bilgisi
Sayfa veya makale numarası
DOI, varsa

Bu bilgilerin sırası ve noktalama düzeni kullanılan kaynak gösterme stiline göre değişir.

Kitap Kaynakçada Nasıl Gösterilir?

Kitap kaynaklarında genel olarak yazar, yayın yılı, kitap başlığı, baskı bilgisi ve yayıncı bilgisi kullanılır.

Editörlü kitaplar, çeviri kitaplar ve kitap bölümleri için kullanılan format farklı olabilir.

Kitap Bölümü Nasıl Kaynak Gösterilir?

Bir kitap bölümüne atıf yapılırken bölüm yazarı ile kitabın editörü birbirinden ayrılmalıdır.

Kaynakçada bölüm başlığı, kitap adı, editör bilgisi, sayfa aralığı ve yayıncı gibi bilgiler kullanılan stile göre düzenlenir.

Tez ve Lisansüstü Çalışmalar Nasıl Kaynak Gösterilir?

Yüksek lisans ve doktora tezlerinde yazar, yıl, tez başlığı, tez türü, üniversite veya kurum ve erişim bilgileri kullanılan kaynak gösterme sistemine göre belirtilmelidir.

Çevrim içi erişilebilir tezlerde kalıcı bağlantı veya veri tabanı bilgisi gerektiğinde kaynak kaydına eklenebilir.

Web Sitesi Nasıl Kaynak Gösterilir?

Web kaynaklarında mümkün olduğunda yazar veya kurum adı, yayın veya güncelleme tarihi, sayfa başlığı ve bağlantı bilgisi kullanılmalıdır.

Bilimsel makalelerde mümkün olduğu ölçüde doğrudan akademik yayınlara, resmi kurum belgelerine ve birincil kaynaklara yönelmek tercih edilmelidir.

Kurumsal Raporlar Nasıl Kaynak Gösterilir?

Dünya Sağlık Örgütü, kamu kurumları, meslek kuruluşları, araştırma merkezleri veya uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanan raporlarda kurum, kaynak kaydının yazarı olarak kullanılabilir.

Rapor başlığı, yayın yılı, rapor numarası ve erişim bilgileri kullanılan stile göre kaynakçada gösterilebilir.

DOI Nedir ve Kaynakçada Nasıl Kullanılır?

Digital Object Identifier (DOI), bilimsel yayınlara verilen kalıcı dijital tanımlayıcılardan biridir.

Bir makalenin DOI bilgisi bulunuyorsa kullanılan kaynak gösterme sisteminin kurallarına uygun biçimde kaynak kaydına eklenmelidir.

DOI kullanılması, kaynağın çevrim içi ortamda daha kolay ve kalıcı biçimde bulunmasına yardımcı olur.

Kaynak Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Kaynak sayısının fazla olması tek başına güçlü bir literatür anlamına gelmez. Kaynakların araştırma sorusuyla doğrudan ilişkili, bilimsel açıdan güvenilir ve mümkün olduğunda güncel olması önemlidir.

Temel ve tarihsel çalışmalar gerekli olduğunda kullanılabilir; ancak güncel bir araştırma alanında yalnızca eski kaynaklara dayanılması literatürün mevcut durumunu yansıtmayabilir.

Birincil Kaynağa Ulaşmaya Çalışın

Mümkün olduğunda bir bilgiye başka bir makaledeki aktarımdan değil, bilginin ilk yayımlandığı özgün kaynaktan ulaşılması önerilir.

İkincil atıflar, özgün kaynağa erişilemediği veya özel bir bilimsel gerekçenin bulunduğu durumlarla sınırlandırılmalıdır.

Kaynak Yönetim Programları Kullanılabilir mi?

Zotero, Mendeley, EndNote ve benzeri kaynak yönetim programları atıfların ve kaynakça listelerinin düzenlenmesini kolaylaştırabilir.

Ancak otomatik olarak oluşturulan kaynakçaların hatasız olduğu varsayılmamalıdır. Yazarların gönderim öncesinde yazar adları, DOI bilgileri, büyük-küçük harf kullanımı, sayfa bilgileri ve diğer bibliyografik ayrıntıları kontrol etmeleri gerekir.

Kaynak Gösterirken Sık Yapılan Hatalar

Metinde kullanılan kaynağı kaynakçaya eklememek
Kaynakçada bulunan bir esere metin içinde hiç atıf yapmamak
Aynı makalede birden fazla kaynak gösterme sistemini karıştırmak
Parafraz yapılınca kaynak göstermeye gerek olmadığını düşünmek
DOI veya bibliyografik bilgileri yanlış yazmak
İkincil kaynağı özgün kaynakmış gibi göstermek
Web sitesindeki bilgiyi kontrol etmeden bilimsel kaynak olarak kullanmak
Kaynak yönetim yazılımının ürettiği kayıtları kontrol etmemek
Başka bir çalışmanın kaynakçasını doğrudan kopyalamak
Makalede okunmamış bir çalışmaya atıf vermek

Hangi Kaynak Gösterme Sistemini Kullanmalıyım?

Çalışmanızın bilim alanında yaygın kullanılan sistemi tercih edebilirsiniz. Aşağıdaki ayrıntılı SAER rehberlerinden uygun olanı inceleyebilirsiniz:

Göndermeden Önce Kontrol Edin

Makalenin tamamında aynı kaynak gösterme sistemi kullanılmış mı?
Metindeki her atıf kaynakçada bulunuyor mu?
Kaynakçadaki her çalışma metin içerisinde kullanılmış mı?
Yazar adları ve yayın yılları doğru mu?
Makale, cilt, sayı ve sayfa bilgileri kontrol edildi mi?
Bulunan DOI bilgileri doğru biçimde eklenmiş mi?
Doğrudan alıntılar uygun biçimde gösterilmiş mi?
Parafraz edilen bilgiler için kaynak verilmiş mi?
Kaynakların güncelliği ve bilimsel niteliği değerlendirilmiş mi?