Tablo ve şekiller, bilimsel bir makaledeki verilerin, ilişkilerin, süreçlerin ve temel bulguların daha açık biçimde sunulmasını sağlar. Ancak iyi hazırlanmış bir görsel yalnızca estetik değildir; okuyucunun bilgiyi hızlı, doğru ve bağımsız biçimde anlayabilmesine yardımcı olur.
Bu rehber, farklı disiplinlerde kullanılabilecek genel tablo ve şekil hazırlama ilkelerini özetlemektedir. Kullanılan kaynak gösterme sistemi veya disiplinin özel raporlama standartları gerektiğinde ek kurallar içerebilir.
Tablo mu, Şekil mi Kullanmalısınız?
Bilginin hangi biçimde daha kolay anlaşılacağına göre karar verilmelidir.
- Tablo: Kesin sayısal değerler, kategoriler, karşılaştırmalar ve ayrıntılı sonuçlar için uygundur.
- Şekil: Eğilimler, ilişkiler, dağılımlar, modeller, süreçler, görsel yapılar ve örüntüler için uygundur.
Aynı bilgiyi hem tablo hem şekil halinde tekrar etmek genellikle gerekli değildir. Veriyi en açık biçimde sunan yöntem tercih edilmelidir.
Tablolar Nasıl Hazırlanmalıdır?
Her tablo, ana metin okunmadan da mümkün olduğunca anlaşılabilir olmalıdır. Tablo numarası, başlığı, sütun ve satır adları ile gerekli açıklamalar okuyucuya yeterli bağlam sağlamalıdır.
1. Tabloları Sırayla Numaralandırın
Tablolar metinde ilk görüldükleri sıraya göre ardışık biçimde numaralandırılmalıdır: Tablo 1, Tablo 2, Tablo 3 gibi.
Metin içerisinde her tabloya numarasıyla atıf yapılmalıdır.
Örnek: Katılımcıların demografik özellikleri Tablo 1'de sunulmuştur.
2. Açıklayıcı Bir Tablo Başlığı Yazın
Tablo başlığı, tablonun ne gösterdiğini okuyucuya açık biçimde anlatmalıdır. “Sonuçlar” veya “Analizler” gibi belirsiz başlıklardan kaçınılmalıdır.
Zayıf: Tablo 2. Sonuçlar
Daha iyi: Tablo 2. Dijital Liderlik ile Dijital Dönüşüm Arasındaki Regresyon Analizi Sonuçları
3. Tabloyu Gereksiz Bilgiyle Doldurmayın
Yalnızca araştırma sorusu veya bulgunun anlaşılması açısından gerekli bilgiler tabloya dahil edilmelidir.
Çok geniş tablolar gerektiğinde bölünebilir veya ek materyal olarak sunulabilir.
4. Ondalık Basamakları Tutarlı Kullanın
Benzer türdeki sayısal değerlerde ondalık basamak sayısı mümkün olduğunca tutarlı olmalıdır. Örneğin ortalamalar iki ondalık basamakla veriliyorsa aynı sütundaki diğer ortalamalarda da benzer biçim kullanılmalıdır.
Gereğinden fazla ondalık basamak kullanılması sonuçların okunmasını zorlaştırabilir.
5. Kısaltmaları Açıklayın
Tabloda kullanılan ve herkes tarafından bilinmeyen kısaltmalar tablo altında açıklanmalıdır. Okuyucunun kısaltmanın anlamını bulmak için metnin başka bir bölümüne gitmesi gerekmemelidir.
Örnek: Not. SD = standart sapma; CI = güven aralığı.
6. İstatistiksel Anlamlılığı Açık Biçimde Gösterin
İstatistiksel anlamlılık yıldız veya başka sembollerle gösteriliyorsa bu sembollerin anlamı tablo altında açıklanmalıdır.
Örnek: *p < .05, **p < .01, ***p < .001.
Mümkün olduğunda yalnızca anlamlılık işaretleri yerine gerçek p değerlerinin de raporlanması tercih edilebilir.
7. Dikey Çizgileri ve Aşırı Biçimlendirmeyi Sınırlayın
Tabloların okunabilirliği için sade bir görsel düzen tercih edilmelidir. Gereksiz dikey çizgiler, yoğun gölgelendirme, farklı renkler ve dekoratif biçimlendirmelerden kaçınılmalıdır.
Tablodaki Bilgiler Metinde Tekrar Edilmeli mi?
Tablo içerisindeki tüm değerlerin ana metinde yeniden yazılması gerekli değildir.
Metinde yalnızca araştırmanın temel mesajı vurgulanmalı, ayrıntılı değerler için okuyucu tabloya yönlendirilmelidir.
Örnek: Gruplar arasında X değişkeni açısından anlamlı bir fark bulunurken, Y değişkeni açısından anlamlı bir fark belirlenmemiştir (Tablo 3).
Şekil Nedir?
Grafikler, diyagramlar, akış şemaları, modeller, haritalar, fotoğraflar, çizimler, şemalar ve benzeri görsel materyaller genel olarak şekil kapsamında değerlendirilebilir.
Şekiller Nasıl Hazırlanmalıdır?
1. Şekilleri Ardışık Numaralandırın
Şekiller metinde ilk kullanıldıkları sıraya göre Şekil 1, Şekil 2, Şekil 3 biçiminde numaralandırılmalıdır.
Ana metinde her şekle açık biçimde atıf yapılmalıdır.
2. Şekil Başlığını Açıklayıcı Yazın
Başlık, görselin temel mesajını okuyucuya anlatmalıdır.
SAER Journal'da şekil başlığı veya açıklaması şeklin altında sunulabilir.
3. Okunabilirliği Kontrol Edin
Şekildeki yazılar, eksen başlıkları, veri etiketleri ve açıklamalar makale sayfasına yerleştirildiğinde rahatlıkla okunabilecek büyüklükte olmalıdır.
Bir şekil yalnızca büyük ekranda yakınlaştırıldığında okunabiliyorsa yayın için uygun olmayabilir.
4. Eksenleri ve Ölçü Birimlerini Belirtin
Grafiklerde eksenlerin neyi temsil ettiği ve kullanılan ölçü birimleri açık biçimde belirtilmelidir.
Ölçeklerin veya eksenlerin okuyucuyu yanıltacak biçimde değiştirilmesinden kaçınılmalıdır.
5. Renk Kullanımında Anlaşılabilirliği Önceliklendirin
Renk kullanılması gerekiyorsa yalnızca estetik amaçla değil, veriyi ayırt etmeyi kolaylaştıracak biçimde kullanılmalıdır.
Renkler gri tonlamada veya renk görme farklılıkları bulunan okuyucular açısından da mümkün olduğunca ayırt edilebilir olmalıdır.
6. Görsel Kalitesine Dikkat Edin
Bulanık, düşük çözünürlüklü, ekran görüntüsü olarak alınmış veya yazıları pikselleşmiş görsellerden kaçınılmalıdır.
Kabul sonrası yayın hazırlığı sırasında gerekli görülürse şekillerin yüksek çözünürlüklü özgün dosyaları yazarlardan ayrıca istenebilir.
Grafik Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Grafiğin türü, verinin yapısına göre seçilmelidir.
- Çubuk grafik: Kategoriler veya gruplar arasındaki karşılaştırmalar
- Çizgi grafik: Zamana bağlı değişim ve eğilimler
- Dağılım grafiği: İki sürekli değişken arasındaki ilişki
- Kutu grafiği: Dağılım, medyan ve aykırı değerlerin gösterimi
- Akış diyagramı: Süreç, seçim veya araştırma akışı
Üç boyutlu grafikler, dekoratif efektler veya veri okumayı güçleştiren görsel unsurlar bilimsel bir gereklilik yoksa kullanılmamalıdır.
Nitel Araştırmalarda Tablo ve Şekil Kullanımı
Nitel araştırmalarda tema ve alt temaların sunulması için tablolar kullanılabilir. Kavramsal modeller, ilişki ağları veya süreçlerin gösteriminde şekillerden yararlanılabilir.
Ancak tablolar, analiz sürecinin yerine geçmemelidir. Tema isimleri, açıklamaları ve temaların bilimsel anlamı ana metinde de ele alınmalıdır.
Sistematik Derlemelerde Tablo ve Şekiller
Sistematik derlemelerde dahil edilen çalışmaların özelliklerini özetleyen tablolar, risk-of-bias değerlendirmeleri ve çalışma seçim sürecini gösteren akış diyagramları önemli görsel araçlardır.
PRISMA kullanılan çalışmalarda çalışma seçim süreci uygun PRISMA akış diyagramıyla sunulabilir.
Meta-Analizlerde Şekiller
Meta-analizlerde forest plot, funnel plot ve diğer ilgili görseller araştırmanın analiz planına göre kullanılabilir.
Şekillerde kullanılan etki ölçütleri, güven aralıkları ve diğer istatistiksel bilgiler açık biçimde tanımlanmalıdır.
Başka Bir Kaynaktan Alınan Tablo veya Şekiller
Başka bir çalışmadan alınan, uyarlanan veya yeniden oluşturulan tablo ve şekillerde orijinal kaynak uygun biçimde belirtilmelidir.
Telif hakkıyla korunan materyallerin yeniden kullanımı için gerekli izinlerin alınması yazarların sorumluluğundadır.
Bir görsel üzerinde değişiklik yapılmış olması, orijinal kaynağa atıf yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Tablo ve Şekil Başlıkları Nerede Yer Almalıdır?
Genel SAER düzeninde:
- Tablo numarası ve başlığı: tablonun üzerinde
- Tablo açıklaması ve notları: tablonun altında
- Şekil: ilgili konumda
- Şekil numarası ve başlığı: şeklin altında
Disiplinin kabul edilmiş farklı bir raporlama standardı bulunuyorsa kullanılan sistem makale genelinde tutarlı olmak koşuluyla uygulanabilir.
Tablo ve Şekiller Nerede Yerleştirilmelidir?
İlk gönderimde tabloların ve şekillerin ana metin içerisinde, ilk kez atıf yapılan bölüme mümkün olduğunca yakın yerleştirilmesi önerilir.
Böylece hakemlerin ve editörlerin metin ile görsel arasında sürekli dosya değiştirmesi önlenir.
Tablo ve Şekillerde Kaynak Nasıl Gösterilir?
Yazarın kendi araştırma verilerinden üretilen özgün tablo ve şekiller için genellikle ayrı bir kaynak gösterilmesi gerekmez.
Başka bir kaynaktan alınan veya uyarlanan materyalde ise kullanılan atıf stiline uygun kaynak belirtilmelidir.
Kaynak gösterme biçimine ilişkin ayrıntılar SAER Journal'ın kaynak gösterme rehberlerinde ayrıca açıklanmaktadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Aynı veriyi hem tablo hem grafik olarak tekrar sunmak
- Tablodaki bütün değerleri metinde yeniden yazmak
- Tablo veya şekle metin içerisinde hiç atıf yapmamak
- Açıklayıcı olmayan başlıklar kullanmak
- Kısaltmaları açıklamamak
- Çok fazla ondalık basamak kullanmak
- Düşük çözünürlüklü görseller eklemek
- Eksen veya ölçü birimlerini belirtmemek
- Dekoratif fakat bilimsel olarak gereksiz grafikler kullanmak
- Başka kaynaktan alınmış görseli kaynak göstermeden kullanmak
- Tablo ve şekilleri gereğinden fazla bilgiyle doldurmak
Göndermeden Önce Kontrol Edin
- Tüm tablo ve şekiller sırasıyla numaralandırılmış mı?
- Her tablo ve şekle metin içerisinde atıf yapılmış mı?
- Başlıklar görselin içeriğini tek başına anlaşılır kılıyor mu?
- Kısaltmalar ve semboller açıklanmış mı?
- Tablodaki gereksiz bilgiler çıkarılmış mı?
- Ondalık basamaklar tutarlı mı?
- Şekiller yeterince net ve okunabilir mi?
- Eksenler ve ölçü birimleri belirtilmiş mi?
- Alınan veya uyarlanan materyallerin kaynakları verilmiş mi?
- Gerekli telif izinleri alınmış mı?
