Bulgular bölümü, araştırmada elde edilen sonuçların sistematik, açık ve yorumdan mümkün olduğunca arındırılmış biçimde sunulduğu bölümdür. Bu bölümün temel amacı, araştırma sorularına veya hipotezlere karşılık gelen bulguları okuyucuya anlaşılır bir sırayla aktarmaktır.
Bulgular bölümünde araştırmadan elde edilen veriler sunulur; bu bulguların ne anlama geldiğine ilişkin ayrıntılı yorumlar ise genellikle Tartışma bölümünde yapılır.
Bulgular Bölümünün Amacı Nedir?
İyi hazırlanmış bir Bulgular bölümü okuyucuya şu soruların yanıtlarını vermelidir:
- Araştırmada hangi temel sonuçlara ulaşılmıştır?
- Araştırma soruları nasıl yanıtlanmıştır?
- Hipotezler desteklenmiş midir?
- Gruplar, değişkenler veya temalar arasında hangi önemli ilişkiler bulunmaktadır?
- Hangi bulgular araştırmanın temel sonucunu oluşturmaktadır?
Bulgular Hangi Sırayla Sunulmalıdır?
Bulguların sunum sırası, araştırmanın amacı ve analiz planıyla uyumlu olmalıdır. Okuyucunun sonuçları kolayca takip edebilmesi için bulgular belirli bir mantıksal sıra içerisinde verilmelidir.
Nicel araştırmalarda sık kullanılan bir akış şöyledir:
Katılımcı özellikleri → Tanımlayıcı bulgular → Ön analizler → Ana analizler → Hipotez testleri → Ek analizler
Nitel araştırmalarda ise aşağıdaki yapı kullanılabilir:
Ana temalar → Alt temalar → Açıklayıcı bulgular → Katılımcı alıntıları / örnekler
1. Önce Örneklem veya Çalışma Grubunu Tanıtın
Araştırmanın türüne göre katılımcıların, örneklemin veya veri kaynağının temel özellikleri Bulgular bölümünün başlangıcında sunulabilir.
Nicel çalışmalarda yaş, cinsiyet, eğitim durumu veya araştırmayla ilişkili diğer değişkenlere ait tanımlayıcı bilgiler tablo veya metin içerisinde verilebilir.
Ancak yalnızca araştırma açısından anlamlı olan özellikler raporlanmalı, gereksiz ayrıntılarla sonuç bölümü uzatılmamalıdır.
2. Tanımlayıcı Bulguları Sunun
Araştırmanın temel değişkenlerine ilişkin ortalama, standart sapma, medyan, frekans, yüzde, minimum ve maksimum değer gibi tanımlayıcı istatistikler uygun olduğunda raporlanabilir.
Bu bilgiler, okuyucunun veri yapısını ve örneklemin genel özelliklerini anlamasına yardımcı olur.
3. Araştırma Sorularına Göre Bulguları Düzenleyin
Bulguların araştırma soruları veya hipotezlerin sırasına göre sunulması okuyucunun metni takip etmesini kolaylaştırır.
Her alt başlık altında ilgili araştırma sorusuna veya hipoteze ait sonuçlar sunulabilir. Bu yaklaşım özellikle çok sayıda analiz içeren araştırmalarda yararlıdır.
4. İstatistiksel Sonuçları Açık ve Eksiksiz Raporlayın
Nicel araştırmalarda yalnızca “anlamlı ilişki bulundu” veya “gruplar arasında fark vardır” gibi genel ifadeler yeterli değildir.
Çalışmanın analiz türüne göre test istatistiği, serbestlik derecesi, p değeri, güven aralığı, etki büyüklüğü veya model katsayıları gibi gerekli istatistiksel bilgiler sunulmalıdır.
Örnek: X ile Y arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = .42, p < .001).
İstatistiksel anlamlılık tek başına bulgunun önemini göstermediğinden, uygun analizlerde etki büyüklüğü ve güven aralıklarının raporlanması da önerilir.
5. Hipotez Sonuçlarını Net Biçimde Belirtin
Hipotezli araştırmalarda, elde edilen sonuçların ilgili hipotezi destekleyip desteklemediği açık biçimde ifade edilebilir.
Örnek: Dijital liderliğin dijital dönüşümü pozitif yönde yordadığı belirlenmiştir. Bu bulgu H1 hipotezini desteklemektedir.
Hipotezlerin desteklenmemesi olumsuz veya başarısız bir sonuç olarak değerlendirilmemelidir. Desteklenmeyen bulgular da araştırmanın bilimsel sonucunun bir parçasıdır ve açık biçimde raporlanmalıdır.
6. Tablo ve Şekilleri Etkili Kullanın
Çok sayıda sayısal değerin bulunduğu sonuçlarda tablolar ve şekiller bulguların daha anlaşılır sunulmasını sağlayabilir.
Ancak tablo içerisindeki her değerin metin içerisinde yeniden yazılması gerekli değildir. Metin, tabloda yer alan en önemli sonucu veya örüntüyü vurgulamalıdır.
Yanlış yaklaşım: Tablodaki bütün ortalamaları, standart sapmaları ve p değerlerini tek tek cümle içinde tekrar etmek.
Daha iyi yaklaşım: Metinde araştırma açısından önemli olan farkı veya ilişkiyi açıklamak ve ayrıntılı değerler için tabloya yönlendirmek.
7. Nitel Araştırmalarda Bulgular Nasıl Yazılmalıdır?
Nitel araştırmalarda Bulgular bölümü genellikle analiz sonucunda elde edilen tema, kategori veya örüntüler üzerinden yapılandırılır.
Her ana tema ayrı bir alt başlık altında sunulabilir. Tema açıklanmalı, araştırma sorusuyla ilişkisi gösterilmeli ve gerekli olduğunda katılımcı ifadeleriyle desteklenmelidir.
Katılımcı alıntıları bulguyu desteklemek için kullanılmalı; metnin tamamını uzun alıntılara dönüştürmemelidir.
Katılımcı kimliklerinin korunması amacıyla uygun kodlar veya rumuzlar kullanılmalıdır.
Nitel Bulgular İçin Örnek Akış
Tema → Temanın açıklaması → Alt tema / örüntü → Destekleyici katılımcı alıntısı → Kısa sonuç cümlesi
8. Sistematik Derleme ve Meta-Analizlerde Bulgular
Sistematik derlemelerde çalışma seçim süreci, dahil edilen araştırmaların özellikleri, kalite veya yanlılık değerlendirmeleri ve sentez sonuçları sistematik biçimde sunulmalıdır.
Meta-analizlerde etki büyüklükleri, güven aralıkları, heterojenlik ölçümleri ve gerektiğinde alt grup veya duyarlılık analizleri raporlanmalıdır.
Çalışma seçim sürecinin PRISMA akış diyagramı gibi uygun görsel araçlarla sunulması okuyucunun süreci daha kolay takip etmesini sağlayabilir.
9. Olumsuz veya Beklenmeyen Bulguları Gizlemeyin
Araştırma hipotezleriyle uyumlu olmayan, istatistiksel olarak anlamlı çıkmayan veya beklenmeyen sonuçlar da raporlanmalıdır.
Yalnızca araştırmacının beklentisini destekleyen bulguların seçilerek sunulması bilimsel raporlamayı zayıflatır.
Bulgular ve Tartışma Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki bölüm sıklıkla birbirine karıştırılır.
Bulgular: Araştırmada ne bulunduğunu gösterir.
Tartışma: Bu bulguların ne anlama geldiğini, neden ortaya çıkmış olabileceğini ve literatürle nasıl ilişkili olduğunu açıklar.
Örneğin “X ile Y arasında pozitif ilişki bulunmuştur” bir bulgudur. Bu ilişkinin neden ortaya çıkmış olabileceğini veya önceki araştırmalarla neden benzer ya da farklı olduğunu açıklamak ise Tartışma bölümünün konusudur.
Bulgular Bölümünde Sık Yapılan Hatalar
- Bulgular yerine yorum ve tartışma yapmak
- Tablodaki bütün değerleri metinde tekrar etmek
- Sadece istatistiksel olarak anlamlı sonuçları raporlamak
- Araştırma sorularıyla ilgisi olmayan analizlere yer vermek
- Test sonuçlarını eksik raporlamak
- p değerini tek bilimsel önem ölçütü olarak kullanmak
- Tablo ve şekilleri metinde açıklamadan bırakmak
- Hipotez sonuçlarını belirsiz ifade etmek
- Nitel çalışmalarda temaları yalnızca alıntılarla sunmak
- Sonuçları araştırmanın amaç sırasından bağımsız ve dağınık biçimde vermek
Bulgular Bölümü İçin Pratik Yazım Formülü
Her araştırma sorusu veya ana analiz için aşağıdaki basit yapı kullanılabilir:
Araştırma sorusu / analiz → Temel sonuç → Gerekli istatistiksel kanıt → Tablo veya şekle yönlendirme
Nitel araştırmalarda ise:
Tema → Açıklama → Kanıt / katılımcı ifadesi → Temel bulgu
Göndermeden Önce Kontrol Edin
- Bulgular araştırma sorularıyla aynı mantıksal sırada mı sunuluyor?
- Temel sonuçlar açık biçimde ifade edilmiş mi?
- Gerekli istatistiksel değerler eksiksiz mi?
- Tablo ve şekiller metin içerisinde açıklanmış mı?
- Tablodaki bilgiler gereksiz biçimde metinde tekrar edilmiş mi?
- Desteklenmeyen hipotezler de raporlanmış mı?
- Nitel temalar yeterli kanıtla desteklenmiş mi?
- Bulgular bölümünde gereksiz yorum veya literatür karşılaştırması var mı?
