Bilimsel Makalede Bulgular Bölümü Nasıl Yazılır?

Bulgular Bölümü Ne Gösterir?

İyi yazılmış bir Bulgular bölümü, okuyucunun şu sorulara cevap bulmasını sağlamalıdır:

• Araştırmada hangi sonuçlara ulaşılmıştır?
• Araştırma soruları nasıl yanıtlanmıştır?
• Hipotezler desteklenmiş midir?
• Gruplar, değişkenler veya temalar arasında hangi dikkat çekici ilişkiler vardır?
• Çalışmanın sonuç yapısını hangi bulgular oluşturmaktadır?

Bulgular Hangi Sırayla Sunulmalıdır?

Sunum sırası araştırmanın amacı ve analiz planıyla uyumlu olmalıdır. Bulguların araştırma sorularını izleyen bir düzen içinde verilmesi, metnin anlaşılmasını önemli ölçüde kolaylaştırır.

Nicel araştırmalarda sık kullanılan bir akış şöyledir:

Katılımcı özellikleri → Tanımlayıcı bulgular → Ön analizler → Ana analizler → Hipotez testleri → Ek analizler

Nitel araştırmalarda ise şu yapı kullanılabilir:

Ana temalar → Alt temalar → Açıklayıcı bulgular → Katılımcı alıntıları / örnekler

1. Örneklem veya Çalışma Grubunu Tanıtın

Araştırmanın türüne göre katılımcıların, örneklemin veya veri kaynağının çalışmayla ilişkili özellikleri bölümün başında sunulabilir.

Nicel çalışmalarda yaş, cinsiyet, eğitim durumu veya araştırma açısından anlamlı diğer değişkenlere ait tanımlayıcı bilgiler tablo ya da metin içinde verilebilir. Gereksiz ayrıntılarla sonuç bölümünü uzatmamak gerekir.

2. Tanımlayıcı Bulguları Sunun

Araştırma değişkenlerine ilişkin ortalama, standart sapma, medyan, frekans, yüzde, minimum ve maksimum değer gibi tanımlayıcı istatistikler uygun olduğunda raporlanabilir. Bu bilgiler, okuyucunun veri yapısını ve örneklemin genel görünümünü değerlendirmesine yardımcı olur.

3. Bulguları Araştırma Sorularına Göre Düzenleyin

Bulguların araştırma soruları veya hipotezlerin sırasına göre sunulması metnin izlenmesini kolaylaştırır. Özellikle çok sayıda analiz içeren çalışmalarda her alt başlık belirli bir araştırma sorusuna veya hipoteze ayrılabilir.

4. İstatistiksel Sonuçları Eksiksiz Raporlayın

Nicel araştırmalarda yalnızca “anlamlı ilişki bulundu” ya da “gruplar arasında fark vardır” demek yeterli değildir. Analizin niteliğine göre test istatistiği, serbestlik derecesi, p değeri, güven aralığı, etki büyüklüğü veya model katsayıları verilmelidir.

Örnek: X ile Y arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = .42, p < .001).

İstatistiksel anlamlılık tek başına bulgunun önemini göstermediği için, uygun analizlerde etki büyüklükleri ve güven aralıklarının da raporlanması yararlıdır.

5. Hipotez Sonuçlarını Açıkça Belirtin

Hipotezli araştırmalarda, elde edilen sonucun ilgili hipotezi destekleyip desteklemediği açık biçimde ifade edilebilir.

Örnek: Dijital liderliğin dijital dönüşümü pozitif yönde yordadığı belirlenmiştir. Bu bulgu H1 hipotezini desteklemektedir.

Bir hipotezin desteklenmemesi başarısızlık olarak değerlendirilmemelidir. Desteklenmeyen sonuçlar da araştırmanın bilimsel çıktısının bir parçasıdır ve aynı açıklıkla raporlanmalıdır.

6. Tablo ve Şekilleri Yerinde Kullanın

Çok sayıda sayısal değerin bulunduğu analizlerde tablolar ve şekiller sunumu önemli ölçüde sadeleştirebilir.

Tablodaki her değeri metin içinde tekrar etmek yerine, metinde araştırma açısından dikkat çekici fark, ilişki veya örüntü vurgulanmalı; ayrıntılı değerler için tabloya yönlendirme yapılmalıdır.

Kaçınılması gereken: Tablodaki bütün ortalamaları, standart sapmaları ve p değerlerini cümle cümle tekrar etmek.

Daha uygun: Metinde araştırma açısından önemli farkı veya ilişkiyi belirtmek ve ayrıntı için tabloya yönlendirmek.

7. Nitel Araştırmalarda Bulguları Tema ve Örüntüler Üzerinden Sunun

Nitel araştırmalarda Bulgular bölümü çoğu zaman analiz sonucunda ortaya çıkan tema, kategori veya örüntüler üzerinden yapılandırılır.

Her ana tema ayrı bir alt başlık altında ele alınabilir. Tema açıklanmalı, araştırma sorusuyla ilişkisi kurulmalı ve gerektiğinde katılımcı ifadeleriyle desteklenmelidir.

Katılımcı alıntıları bulguyu görünür kılmak için kullanılmalı; metin uzun alıntılardan oluşan bir derlemeye dönüşmemelidir. Katılımcı kimliklerinin korunması için uygun kod veya rumuzlar kullanılmalıdır.

Tema → Açıklama → Alt tema / örüntü → Destekleyici katılımcı alıntısı → Kısa sonuç cümlesi

8. Sistematik Derleme ve Meta-Analizlerde Sonuçları Yapılandırın

Sistematik derlemelerde çalışma seçim süreci, dahil edilen araştırmaların özellikleri, kalite veya yanlılık değerlendirmeleri ve sentez sonuçları düzenli biçimde sunulmalıdır.

Meta-analizlerde etki büyüklükleri, güven aralıkları, heterojenlik ölçümleri ve gerektiğinde alt grup veya duyarlılık analizleri raporlanmalıdır. Çalışma seçim sürecinin uygun bir akış diyagramıyla gösterilmesi okuyucunun süreci izlemesini kolaylaştırabilir.

9. Beklenmeyen Bulguları Gizlemeyin

Hipotezlerle uyumlu olmayan, istatistiksel olarak anlamlı çıkmayan veya beklenmeyen sonuçlar da raporlanmalıdır. Yalnızca araştırmacının beklentisini destekleyen sonuçların seçilerek sunulması bilimsel raporlamayı zayıflatır.

Bulgular ile Tartışma Arasındaki Fark Nedir?

Bulgular, araştırmada ne bulunduğunu gösterir.

Tartışma, bu sonuçların ne anlama geldiğini, neden ortaya çıkmış olabileceğini ve literatürle nasıl ilişkili olduğunu açıklar.

Örneğin “X ile Y arasında pozitif ilişki bulunmuştur” bir bulgudur. Bu ilişkinin neden ortaya çıkmış olabileceğini veya önceki çalışmalarla neden benzer ya da farklı olduğunu açıklamak ise Tartışma bölümüne aittir.

Bulgular Bölümünde Sık Yapılan Hatalar

• Bulgular yerine yorum ve tartışma yapmak
• Tablodaki bütün değerleri metinde tekrar etmek
• Yalnızca istatistiksel olarak anlamlı sonuçları raporlamak
• Araştırma sorularıyla ilgisi olmayan analizlere yer vermek
• Test sonuçlarını eksik raporlamak
• p değerini tek bilimsel önem ölçütü gibi ele almak
• Tablo ve şekilleri metinde açıklamadan bırakmak
• Hipotez sonuçlarını belirsiz ifade etmek
• Nitel çalışmalarda temaları yalnızca alıntılarla sunmak
• Sonuçları araştırmanın amaç sırasından bağımsız ve dağınık biçimde vermek

Yazarken Kullanılabilecek Basit Akış

Her araştırma sorusu veya ana analiz için şu düzen kullanılabilir:

Araştırma sorusu / analiz → Sonuç → Gerekli istatistiksel kanıt → Tablo veya şekle yönlendirme

Nitel araştırmalarda ise:

Tema → Açıklama → Kanıt / katılımcı ifadesi → Sonuç cümlesi

Göndermeden Önce Kontrol Edin

• Bulgular araştırma sorularıyla aynı mantıksal sırada mı sunuluyor?
• Öne çıkan sonuçlar açık biçimde ifade edilmiş mi?
• Gerekli istatistiksel değerler eksiksiz mi?
• Tablo ve şekiller metin içinde açıklanmış mı?
• Tablodaki bilgiler gereksiz biçimde metinde tekrar edilmiş mi?
• Desteklenmeyen hipotezler de raporlanmış mı?
• Nitel temalar yeterli kanıtla desteklenmiş mi?
• Bulgular bölümünde gereksiz yorum veya literatür karşılaştırması var mı?