Depremler Sonrasında Travma Sonrası Stres Bozukluğu: Risk ve Koruyucu Faktörler ile Psikososyal Müdahaleler Üzerine Bir Derleme
Depremler Sonrasında Travma Sonrası Stres Bozukluğu
DOI:
https://doi.org/10.9766/0wst1419Anahtar Kelimeler:
deprem- travma sonrası stres bozukluğu- afet ruh sağlığıÖz
Bu çalışma deprem sonrası travma sonrası stres bozukluğuna (TSSB) ilişkin literatürü risk ve koruyucu etmenler ile psikososyal müdahaleler açısından değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma anlatısal derleme niteliğindedir. Türkiye’de ve farklı ülkelerde yürütülen deprem araştırmaları ile afet ruh sağlığı ve kitlesel travma müdahalelerine ilişkin çalışmalar ve başlıca rehberler incelenmiştir. Travmaya yoğun maruziyet, fiziksel yaralanma, yakın kaybı, yerinden edilme, önceki ruhsal sorunlar, ekonomik güçlükler ve sınırlı sosyal destek TSSB riskini artıran başlıca etmenlerdir. Sosyal destek, işlevsel başa çıkma, temel gereksinimlere erişim ve toplumsal bağların korunması iyileşmeyi destekleyen etmenler olarak öne çıkmaktadır. Deprem sonrası ruh sağlığı hizmetleri klinik tedaviyle sınırlı kalmamalıdır. Erken psikososyal destek, riskli grupların izlenmesi, gerektiğinde uzmanlaşmış tedavi ve uzun dönemli toplum temelli hizmetler birlikte yürütülmelidir. Afet ruh sağlığı hizmetlerinin hazırlık, müdahale ve iyileşme süreçlerine bütünleşik biçimde dahil edilmesi önerilmektedir.
Referanslar
Aker, T. (2006). 1999 Marmara depremleri: epidemiyolojik bulgular ve toplum ruh sağlığı uygulamaları üzerine bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(3), 204-212.
Altındağ, A., Özen, S., & Sır, A. (2005). One-year follow-up study of posttraumatic stress disorder among earthquake survivors in Turkey. Comprehensive Psychiatry, 46(5), 328-333.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
Başoğlu, M., Kılıç, C., Şalcıoğlu, E., & Livanou, M. (2004). Prevalence of posttraumatic stress disorder and comorbid depression in earthquake survivors in Turkey: An epidemiological study. Journal of Traumatic Stress, 17(2), 133-141.
Başoğlu, M., Şalcıoğlu, E., Livanou, M., Kalender, D., & Acar, G. (2007). Single-session behavioral treatment of earthquake-related posttraumatic stress disorder: A randomized waiting list controlled trial. Journal of Traumatic Stress, 20(1), 1-11.
Cénat, J. M., & Derivois, D. (2014). Assessment of prevalence and determinants of posttraumatic stress disorder and depression symptoms in adults survivors of earthquake in Haiti after 30 months. Journal of Affective Disorders, 159, 111-117.
Cénat, J. M., Mukunzi, J. N., Noorishad, P. G., Rousseau, C., Derivois, D., & Bukaka, J. (2020). A systematic review of mental health programs among populations affected by the 2010 earthquake in Haiti. Journal of Affective Disorders, 263, 227-238.
Epping-Jordan, J. E., van Ommeren, M., Ashour, H. N., Maramis, A., Marini, A., Mohanraj, A., et al. (2015). Beyond the crisis: Building back better mental health care in 10 emergency-affected areas using a longer-term perspective. International Journal of Mental Health Systems, 9(1), 15.
Fan, F., Zhang, Y., Yang, Y., Mo, L., & Liu, X. (2011). Symptoms of posttraumatic stress disorder, depression, and anxiety among adolescents following the 2008 Wenchuan earthquake in China. Journal of Traumatic Stress, 24(1), 44-53.
Galea, S., Nandi, A., Stuber, J., Gold, J., Acierno, R., Best, C. L., et al. (2007). Participant reactions to survey research in the general population after terrorist attacks. Journal of Traumatic Stress, 20(4), 467-475.
Gören, A. B. (2023). Afet sonrası ikincil travmatik stres ve dini başa çıkma: Kahramanmaraş depremi örneği. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 23(1), 80-100.
Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J., et al. (2007). Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: Empirical evidence. Psychiatry, 70(4), 283-315.
Inter-Agency Standing Committee. (2007). IASC guidelines on mental health and psychosocial support in emergency settings. IASC.
Korucu, T. Ş., & Kaya, D. Ö. (2023). Yeniden yaşama sarılmak: Deprem sonucu gelişen travma sonrası stres bozukluğu yönetiminde temel beden farkındalık terapisi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 755-761.
Kun, P., Tong, X., Liu, Y., Pei, X., & Luo, H. (2013). What are the determinants of post-traumatic stress disorder: Age, gender, ethnicity or other? Evidence from 2008 Wenchuan earthquake. Public Health, 127(7), 644-652.
Kurt, E., & Gülbahçe, A. (2019). Van depremini yaşayan öğrencilerin travma sonrası stres bozukluğu düzeylerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(3), 957-972.
Lai, T. J., Chang, C. M., Connor, K. M., Lee, L. C., & Davidson, J. R. (2004). Full and partial PTSD among earthquake survivors in rural Taiwan. Journal of Psychiatric Research, 38(3), 313-322.
Math, S. B., Nirmala, M. C., Moirangthem, S., & Kumar, N. C. (2015). Disaster management: Mental health perspective. Indian Journal of Psychological Medicine, 37(3), 261-271.
Neria, Y., Nandi, A., & Galea, S. (2008). Post-traumatic stress disorder following disasters: A systematic review. Psychological Medicine, 38(4), 467-480.
North, C. S., Oliver, J., & Pandya, A. (2013). Examining a comprehensive model of disaster-related posttraumatic stress disorder in systematically studied survivors of 10 disasters. American Journal of Public Health, 103(4), e38-e46.
Patel, V., Chowdhary, N., Rahman, A., & Verdeli, H. (2011). Improving access to psychological treatments: Lessons from developing countries. Behaviour Research and Therapy, 49(9), 523-528.
Rajkumar, A. P., Premkumar, T. S., & Tharyan, P. (2008). Coping with the Asian tsunami: Perspectives from Tamil Nadu, India on the determinants of resilience in the face of adversity. Social Science & Medicine, 67(5), 844-853.
Ruzek, J. I., & Yeager, C. M. (2017). Internet and mobile technologies: Addressing the mental health of trauma survivors in less resourced communities. Global Mental Health, 4, e16.
Tang, B., Liu, X., Liu, Y., Xue, C., & Zhang, L. (2014). A meta-analysis of risk factors for depression in adults and children after natural disasters. BMC Public Health, 14(1), 623.
Wang, X., Gao, L., Shinfuku, N., Zhang, H., Zhao, C., & Shen, Y. (2009). Longitudinal study of earthquake-related PTSD in a randomly selected community sample in north China. American Journal of Psychiatry, 166(3), 340-347.
World Health Organization. (2013). Building back better: Sustainable mental health care after emergencies. WHO.
Xu, J., & Song, X. (2011). Posttraumatic stress disorder among survivors of the Wenchuan earthquake 1 year after: Prevalence and risk factors. Comprehensive Psychiatry, 52(4), 431-437.
Zang, Y., Hunt, N., & Cox, T. (2013). A randomised controlled pilot study: The effectiveness of narrative exposure therapy with adult survivors of the Sichuan earthquake. BMC Psychiatry, 13(1), 41.
